Ο συνθέτης και στοχαστής Γιάννης Χρήστου (1926-1970) γεννήθηκε και μεγάλωσε στην ελληνική παροικία της Αλεξάνδρειας, σπούδασε στην Ευρώπη (Αγγλία και Ιταλία) μουσική και ψυχολογία, και από το 1960 εγκαταστάθηκε στη νήσο Χίο. Ήδη στις πρώτες του συνθέσεις (1949) φανέρωσε έναν ιδιαίτερο τρόπο προσέγγισης της μουσικής δημιουργίας. Μία από τις καινοτομίες που πρότεινε υπήρξε η μετα-μουσική, ως ένωση μουσικής και φιλοσοφίας. Στο πνεύμα αυτό εισήγαγε τις έννοιες της «πράξης» (συμβατική μουσική εκτέλεση) και της «μετα-πράξης» (ηχητικά συμβάντα πέραν της συμβατικής μουσικής εκτέλεσης, ως γνήσια έκφραση του ατόμου).
Ένα χρόνο πριν από τον Χρήστου, ο Μίκης Θεοδωράκης (1925-2021), συνθέτης και πολιτικός, γεννιέται στη Χίο και μεγαλώνει σε διάφορες ελληνικές πόλεις. Σπουδάζει μουσική στο Ωδείο Αθηνών και το Conservatoire των Παρισίων. Η καινοτόμα προσέγγιση του στην ελληνική ποίηση της γενιάς του, μέσω μιας μουσικής γλώσσας, που σμιλεύει την έντεχνη μουσική με την αστική λαϊκή, του προσφέρουν τεράστια απήχηση. Παράλληλα, συνθέτει αμιγή έργα έντεχνης μουσικής (συμφωνίες, κοντσέρτα, κουαρτέτα εγχόρδων).
Τα ερωτήματα που αναδύονται με αφετηρία το παραπάνω χωροχρονικό πλαίσιο αποτελούν το αντικείμενο της ομιλίας μου. Κατά πόσο η φιλοσοφική διανόηση του Χρήστου αποτυπώνεται ως προσέγγιση στο έργο του Θεοδωράκη; Κατά πόσο η τυπική πράξη της μουσικής μεταμορφώνεται για τον Χρήστου σε κραυγή ατομικής έκφρασης και για τον Θεοδωράκη σε συναυλίες μεικτής μουσικής γλώσσας και πάνδημης συμμετοχής; Κατά πόσο η πράξη και η μετα-πράξη μπορούν να έχουν νόημα και περιεχόμενο στη σύγχρονη κοινωνία; Και, πώς η μουσική και οι ήχοι της Χίου μπορούν να αποτελέσουν υλικό για μία μετα-πράξη, μία υπερβατική εσωτερική έκφραση με αφορμή τον συμβατικό ήχο; Τέλος, μήπως οι συναντήσεις του Θερινού Σχολείου της Χίου αποτελούν μία μετα-πράξη στο νησί που αγκάλιασε τους δύο εμβληματικούς δημιουργούς;
